Carillon

Het Tielse carillon sinds 1964

Een carillon (ook wel beiaard of klokkenspel genoemd) is een instrument waarvan de klank wordt voortgebracht door een reeks van ten minste 23 zuiver op toon gestemde klokken. Nederland telt ongeveer 190 beiaarden die handmatig kunnen worden bespeeld. Het bespelen van carillon is inmiddels onderdeel van de Nationale inventaris niet-materieel cultuur erfgoed Nederland.

Wat vooraf ging.                                                                                                                                            In 1958 werd aan de gevel van juwelierszaak Koolen in de Weerstraat een klein carillon aangebracht. De wethouder die destijds de ingebruikname verrichtte, ontving van de juwelier een geldsom als ‘eerste gift’ voor een echte beiaard. Dit carillon is nu nog te beluisteren in het winkelcentrum van de wijk Passewaaij.

Enkele jaren later verzocht het College van B & W aan de Culturele Raad een inzamelingsactie te starten voor een carillon. Dit klokkenspel zou de kroon op de wederopbouw van de stad moeten worden.

De burgemeester uitte hierbij de volgende wens: “Moge het carillon in de St. Maartenstoren, moge dit unieke monument voor bevrijding en herstel, spoedig werkelijkheid worden.”

Op 5 september 1964 kon het carillon dankzij de steun van velen in stad en land door de Culturele Raad aan het gemeentebestuur van Tiel worden aangeboden.

Samenstelling van het Tielse carillon.                                                                                                     Het Tielse carillon mag gerekend worden tot de zwaardere klokkenspelen. Het heeft een omvang van 4 octaven, met in totaal 47 klokken. De beiaard werd in 1964 gegoten door Koninklijke Eijsbouts, klokkengieter te Asten. De zwaarste klok weegt 2295 kg, het lichtste klokje slechts 13,5 kg. Samen wegen de 47 klokken 11.393 kg.

Drie klokken uit het carillon doen tevens dienst als luidklok. Sinds 1964 weerklinkt vanaf de Maartenstoren het volgende gelui:

Salvator 1552 2410 kg. cis alléén luidklok
Maarten 1964 1150 kg. e 3e carillonklok
Tiel 1964 816 kg. fis 5e carillonklok
Betuwe 1964 495 kg. a 8e carillonklok

Het totaalgewicht van de 48 klokken in de toren is 13.803 kg. Het gewicht van de luidassen enz. bedraagt 2000 kg. De houten klokkenstoel weegt ook nog eens circa 15.000 kg.

Klokken Tiel sinds 1964 (overzicht).                                                                                                     PDF Tiel-lijst-klokken-sinds-1964

  
‘Zware jongens’ in het carillon van Tiel – foto: eigen collectie